Góc nhìn chuyên gia: Muốn trở thành kỹ sư công nghệ giỏi, đừng chỉ tìm công ty lương cao

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, điện toán đám mây hay bán dẫn đang làm thay đổi gần như mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Từ sản xuất, tài chính, y tế đến giáo dục, nhu cầu ứng dụng công nghệ ngày càng lớn kéo theo nhu cầu tuyển dụng nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, nghề kỹ sư công nghệ trở thành lựa chọn được nhiều học sinh và sinh viên quan tâm khi tìm kiếm một ngành học có nhiều cơ hội phát triển.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với những yêu cầu mới. Nếu trước đây, một kỹ sư chỉ cần giỏi chuyên môn để hoàn thành công việc được giao, thì ngày nay doanh nghiệp kỳ vọng nhiều hơn ở khả năng học hỏi, thích nghi và giải quyết vấn đề. Công nghệ thay đổi từng ngày, đồng nghĩa với việc kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời nếu người làm nghề không liên tục cập nhật.

Chính vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất đối với những bạn trẻ muốn theo đuổi nghề kỹ sư công nghệ không còn là “ngành này có dễ xin việc không” hay “mức lương khởi điểm bao nhiêu”, mà là làm thế nào để trở thành một kỹ sư có thể phát triển bền vững trong nhiều năm tới.

Nghề kỹ sư công nghệ: Điều gì tạo nên một kỹ sư giỏi?

Theo những chia sẻ trong podcast Đơn giản hoá chuyện ngành về Nghề Kỹ sư công nghệ, TS. Nguyễn Đình Uyên – chuyên gia có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ – đã đưa ra những góc nhìn thực tế về hành trình phát triển của một kỹ sư. Thay vì chỉ nói về kỹ thuật hay công nghệ, ông tập trung vào tư duy nghề nghiệp – yếu tố quyết định khả năng đi đường dài của mỗi người.

>>> Xem thêm: Video podcast Đơn giản hoá chuyện ngành về Nghề Kỹ sư công nghệ

Nghề kỹ sư công nghệ không chỉ là lập trình

Khi nhắc đến nghề kỹ sư công nghệ, nhiều người thường nghĩ ngay đến lập trình viên viết phần mềm. Thực tế, đây chỉ là một phần trong hệ sinh thái rất rộng của ngành công nghệ.

Ngày nay, kỹ sư công nghệ có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau như phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, điện toán đám mây, thiết kế vi mạch, robot, Internet vạn vật (IoT), tự động hóa hay kỹ thuật bán dẫn. Mỗi lĩnh vực đều đòi hỏi kiến thức chuyên môn riêng nhưng đều có điểm chung là giải quyết các bài toán của cuộc sống bằng công nghệ.

Sự đa dạng đó cũng khiến con đường nghề nghiệp của một kỹ sư trở nên rộng mở hơn. Một người có thể bắt đầu từ vị trí lập trình viên, sau đó phát triển lên kiến trúc sư hệ thống, quản lý sản phẩm, chuyên gia dữ liệu hoặc nhà nghiên cứu công nghệ. Không ít kỹ sư sau nhiều năm làm nghề còn chuyển sang tư vấn giải pháp, đào tạo hoặc khởi nghiệp.

Điều này cho thấy, nghề kỹ sư công nghệ không phải là một công việc cố định, mà là một hành trình phát triển liên tục cùng với sự thay đổi của công nghệ và nhu cầu của thị trường.

>>> Xem thêm: 7 bước hướng nghiệp kỹ thuật công nghệ

Kỹ sư công nghệ giỏi là người biết chạy theo nhu cầu của thị trường

Đây là chia sẻ được TS. Nguyễn Đình Uyên nêu ra khi nói về con đường phát triển của một kỹ sư.

“Kỹ sư công nghệ giỏi là người biết chạy theo nhu cầu của thị trường.”

Tuy nhiên, theo chuyên gia, điều cốt lõi không nằm ở việc học thật nhiều công nghệ mới, mà là hiểu thị trường đang cần gì và liên tục phát triển bản thân để đáp ứng nhu cầu đó.

Nếu doanh nghiệp đang chuyển dịch sang AI, người kỹ sư cần chủ động tìm hiểu AI. Khi dữ liệu trở thành tài sản quan trọng của doanh nghiệp, kỹ năng phân tích dữ liệu sẽ trở nên cần thiết. Nếu an toàn thông tin trở thành ưu tiên hàng đầu, việc trang bị kiến thức về bảo mật sẽ giúp kỹ sư tạo ra lợi thế cạnh tranh.

Nói cách khác, người kỹ sư không nên chỉ học những gì mình thích, mà cần biết kết nối giữa năng lực của bản thân với nhu cầu thực tế của xã hội. Chính khả năng thích nghi này sẽ quyết định giá trị của một kỹ sư trong dài hạn.

Đây cũng là điều mà nhiều doanh nghiệp đang tìm kiếm. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, họ đánh giá cao những ứng viên có khả năng tự học, chủ động cập nhật công nghệ mới và sẵn sàng giải quyết những bài toán chưa từng gặp trước đó.

>>> Xem thêm: Nghề nào phát triển với công nghệ AI? Top ngành “không sợ bị thay thế” trong tương lai

Điều kiện để bạn trẻ có thể trở thành kỹ sư công nghệ giỏi

Trong chia sẻ của mình tại podcast Đơn giản hoá chuyện ngành, TS. Nguyễn Đình Uyên cho rằng một kỹ sư công nghệ giỏi là người biết phát triển theo nhu cầu của thị trường. Tuy nhiên, để làm được điều đó, người trẻ cần nhiều hơn một công việc có thu nhập tốt. Điều quan trọng là lựa chọn được môi trường giúp mình học hỏi, thử thách bản thân và tích lũy kinh nghiệm.

Đây cũng là tư duy mà nhiều kỹ sư trẻ thường bỏ qua khi mới bước chân vào thị trường lao động.

Tìm công ty giúp phát triển chuyên môn nghề nghiệp

Trong quá trình hướng dẫn sinh viên và làm việc với nhiều doanh nghiệp công nghệ, TS. Nguyễn Đình Uyên nhận thấy không ít bạn trẻ đặt mục tiêu đầu tiên là tìm được một công việc có mức lương cao ngay sau khi tốt nghiệp.

Tuy nhiên, theo ông, đây chưa hẳn là cách tiếp cận giúp một kỹ sư phát triển lâu dài.

“Kỹ sư công nghệ đừng đi tìm công ty lương cao, hãy tìm công ty giúp mình phát triển.”

Đằng sau lời khuyên này là một thực tế khá phổ biến trong ngành công nghệ. Mức lương của một kỹ sư ở giai đoạn đầu sự nghiệp có thể chênh lệch không quá lớn giữa các doanh nghiệp, nhưng tốc độ trưởng thành về chuyên môn lại khác biệt rất nhiều.

Có những doanh nghiệp giao cho nhân viên những công việc lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Ngược lại, cũng có những môi trường khuyến khích kỹ sư tham gia các dự án mới, tiếp cận công nghệ hiện đại, được dẫn dắt bởi những người có nhiều kinh nghiệm và được trao cơ hội giải quyết các bài toán thực tế.

Khoảng cách giữa hai môi trường này có thể chưa thể hiện rõ trong năm đầu tiên, nhưng sau ba đến năm năm, sự khác biệt về năng lực thường rất lớn.

Đó là lý do nhiều chuyên gia nhân sự cho rằng những năm đầu đi làm nên được xem là giai đoạn đầu tư cho sự nghiệp hơn là tối đa hóa thu nhập. Khi nền tảng chuyên môn đủ vững, cơ hội nghề nghiệp và mức thu nhập sẽ tự nhiên mở rộng theo thời gian.

Tìm người/ tổ chức đồng hành phát triển nghề nghiệp

Khi nói về hành trình phát triển sự nghiệp, TS. Nguyễn Đình Uyên cũng chia sẻ một góc nhìn rất thực tế về giới hạn của người làm kỹ thuật.

“Kỹ sư công nghệ hiếm khi là những người kinh doanh xuất chúng.”

Theo ông, đây không phải là điểm yếu, mà là đặc điểm thường thấy của nhiều người theo đuổi lĩnh vực kỹ thuật. Trong khi kỹ sư dành phần lớn thời gian để nghiên cứu công nghệ, tối ưu sản phẩm và giải quyết các bài toán chuyên môn thì hoạt động kinh doanh lại đòi hỏi một hệ kỹ năng hoàn toàn khác như xây dựng chiến lược, phát triển thị trường, bán hàng hay quản trị khách hàng.

Điều đó lý giải vì sao không ít sản phẩm công nghệ có chất lượng rất tốt nhưng vẫn gặp khó khăn khi đưa ra thị trường. Ngược lại, cũng có những sản phẩm thành công nhờ sự kết hợp giữa một đội ngũ kỹ thuật mạnh và những người có năng lực kinh doanh.

Đối với sinh viên công nghệ, đây là góc nhìn đáng để suy ngẫm. Thành công trong nghề nghiệp không đồng nghĩa với việc phải giỏi tất cả mọi thứ. Quan trọng hơn là hiểu rõ điểm mạnh của bản thân và biết tìm kiếm những người có thể bổ trợ cho mình.

Tiếp nối quan điểm trên, TS. Nguyễn Đình Uyên đưa ra lời khuyên dành cho những bạn trẻ có mong muốn khởi nghiệp hoặc phát triển sản phẩm công nghệ.

“Vậy nên hãy cứ làm tốt chuyên môn, và tìm một người kinh doanh giỏi đồng hành cùng mình.”

Đây là tư duy được nhiều startup công nghệ trên thế giới áp dụng. Không ít doanh nghiệp thành công được xây dựng bởi những nhà đồng sáng lập có năng lực bổ trợ cho nhau. Một người tập trung phát triển công nghệ, trong khi người còn lại phụ trách chiến lược kinh doanh, phát triển khách hàng hoặc gọi vốn.

Ngày nay, rất ít dự án công nghệ được hoàn thành bởi một cá nhân. Để đưa một sản phẩm ra thị trường, kỹ sư cần phối hợp với nhiều bộ phận khác nhau như thiết kế, marketing, kinh doanh, vận hành và chăm sóc khách hàng. Vì vậy, bên cạnh chuyên môn, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và thấu hiểu nhu cầu của người dùng cũng ngày càng trở nên quan trọng.

Học sinh, sinh viên cần chuẩn bị nếu muốn theo đuổi nghề kỹ sư công nghệ

Những chia sẻ của TS. Nguyễn Đình Uyên cho thấy, con đường trở thành một kỹ sư công nghệ không chỉ bắt đầu từ việc lựa chọn đúng ngành học mà còn từ cách mỗi người chuẩn bị cho mình tư duy nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Nếu yêu thích công nghệ, học sinh nên dành thời gian rèn luyện tư duy logic, khả năng tự học và kỹ năng giải quyết vấn đề. Đây là những năng lực nền tảng có giá trị lâu dài, bất kể công nghệ thay đổi như thế nào.

Bên cạnh đó, việc trau dồi ngoại ngữ, tham gia các dự án thực tế, các cuộc thi công nghệ hoặc cộng đồng lập trình cũng giúp người học tích lũy kinh nghiệm sớm và hiểu rõ hơn về lĩnh vực mình theo đuổi.

Quan trọng hơn cả, hãy xem đại học là điểm khởi đầu của hành trình học tập, thay vì đích đến. Trong một ngành thay đổi nhanh như công nghệ, người dừng học cũng đồng nghĩa với việc dần tụt lại phía sau.

Những lời khuyên của chuyên gia vì thế không chỉ dành cho các kỹ sư đã đi làm, mà còn là định hướng hữu ích cho học sinh, sinh viên đang chuẩn bị lựa chọn ngành học và xây dựng con đường nghề nghiệp trong tương lai.

Nghề kỹ sư công nghệ phù hợp với những ai?

Không phải ai học giỏi Toán hay Tin học cũng sẽ phù hợp với nghề kỹ sư công nghệ. Ngược lại, nhiều người thành công trong lĩnh vực này không phải vì họ thông minh hơn người khác, mà bởi họ sở hữu tư duy học hỏi và sự kiên trì với những bài toán khó.

Theo các chuyên gia hướng nghiệp, người phù hợp với lĩnh vực công nghệ thường có một số đặc điểm chung.

Trước hết là khả năng tư duy logic và thích tìm lời giải cho các vấn đề. Công việc của một kỹ sư không chỉ là viết chương trình hay thiết kế hệ thống, mà còn là phân tích nguyên nhân của vấn đề và tìm ra giải pháp tối ưu.

Bên cạnh đó là tinh thần ham học hỏi. Công nghệ là một trong số ít lĩnh vực mà kiến thức có thể thay đổi chỉ sau vài năm. Điều đó đồng nghĩa với việc, dù đã tốt nghiệp đại học hay có nhiều năm kinh nghiệm, người kỹ sư vẫn phải liên tục cập nhật kiến thức mới nếu không muốn bị tụt lại phía sau.

Ngoài chuyên môn, khả năng làm việc nhóm cũng ngày càng trở thành kỹ năng quan trọng. Hầu hết các sản phẩm công nghệ hiện nay đều được phát triển bởi đội ngũ gồm nhiều vị trí khác nhau như kỹ sư phần mềm, kỹ sư dữ liệu, chuyên gia AI, thiết kế sản phẩm, kiểm thử, kinh doanh và chăm sóc khách hàng. Một kỹ sư giỏi không chỉ biết làm tốt phần việc của mình mà còn phải phối hợp hiệu quả với các thành viên khác để tạo ra giá trị chung.

>>> Xem thêm: Top 7 Bài Test Định Hướng Nghề Nghiệp Được Chuyên Gia Khuyên Dùng

AI có thay thế nghề kỹ sư công nghệ?

Đây là câu hỏi được nhiều học sinh đặt ra khi tìm hiểu về nghề kỹ sư công nghệ. Sự phát triển nhanh chóng của các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, GitHub Copilot hay các nền tảng hỗ trợ lập trình đã khiến nhiều người lo ngại rằng công việc của kỹ sư sẽ dần được tự động hóa.

Thực tế, AI đang thay đổi cách kỹ sư làm việc nhiều hơn là thay thế hoàn toàn nghề nghiệp này.

Các công cụ AI có thể hỗ trợ viết mã nguồn, kiểm tra lỗi, tạo tài liệu hoặc đề xuất giải pháp kỹ thuật. Tuy nhiên, AI vẫn chưa thể thay thế con người trong những công việc đòi hỏi tư duy hệ thống, thiết kế kiến trúc, hiểu nhu cầu của khách hàng hay đưa ra các quyết định mang tính chiến lược.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc yêu cầu đối với kỹ sư công nghệ sẽ thay đổi. Trong tương lai, doanh nghiệp sẽ cần những kỹ sư biết khai thác AI như một công cụ để nâng cao hiệu quả công việc, thay vì cạnh tranh với AI ở những nhiệm vụ lặp lại.

Đây là lý do học sinh không nên e ngại khi lựa chọn lĩnh vực công nghệ. Điều quan trọng không phải là “AI có thay thế kỹ sư hay không”, mà là người kỹ sư có biết sử dụng AI để nâng cao năng lực của mình hay không.

>>> Xem thêm: 5 tips cực hay dùng Trí tuệ nhân tạo định hướng nghề

Học gì để theo đuổi nghề kỹ sư công nghệ trong bối cảnh AI phát triển?

Lựa chọn định hướng nghề kỹ sư công nghệ không đồng nghĩa với việc chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn ở trường đại học. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, mỗi sinh viên cần chủ động xây dựng cho mình một lộ trình học tập dài hạn.

Ngoài nền tảng về lập trình, thuật toán hay hệ thống thông tin, người học nên đầu tư cho ngoại ngữ, bởi phần lớn tài liệu công nghệ mới đều được công bố bằng tiếng Anh. Khả năng đọc hiểu tài liệu, tham gia các khóa học quốc tế và trao đổi với cộng đồng chuyên môn sẽ giúp kỹ sư tiếp cận công nghệ nhanh hơn.

Song song với đó là việc tích cực tham gia các dự án thực tế. Một dự án cá nhân, sản phẩm nghiên cứu hay kỳ thực tập chất lượng thường mang lại nhiều giá trị hơn việc chỉ đạt điểm cao trên lớp. Đây cũng là những minh chứng rõ ràng về năng lực khi ứng tuyển vào doanh nghiệp.

Đặc biệt, đừng chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu học những kỹ năng mới. Việc chủ động khám phá AI, dữ liệu, điện toán đám mây, an toàn thông tin hoặc các lĩnh vực đang có nhu cầu cao sẽ giúp sinh viên mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp về nghề kỹ sư công nghệ

Một số câu hỏi và gợi ý giải đáp về nghề kỹ sư công nghệ, học sinh, sinh viên có thể tham khảo.

Nghề kỹ sư công nghệ làm những công việc gì?

Kỹ sư công nghệ có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực như phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, điện toán đám mây, bán dẫn, tự động hóa hoặc nghiên cứu và phát triển sản phẩm công nghệ. Tùy theo chuyên ngành đào tạo và định hướng nghề nghiệp, mỗi kỹ sư sẽ đảm nhiệm những vai trò khác nhau.

Nghề kỹ sư công nghệ có dễ xin việc không?

Nhu cầu tuyển dụng nhân lực công nghệ vẫn ở mức cao nhờ quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI. Tuy nhiên, cơ hội việc làm phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành, khả năng học hỏi và thích nghi của mỗi người hơn là chỉ dựa vào bằng cấp.

Muốn trở thành kỹ sư công nghệ cần những tố chất gì?

Người theo đuổi nghề kỹ sư công nghệ nên có tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề, tinh thần tự học, tính kiên trì và sẵn sàng cập nhật công nghệ mới. Ngoài ra, kỹ năng làm việc nhóm và ngoại ngữ cũng là những lợi thế quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại.

Sinh viên công nghệ nên chọn công ty lương cao hay môi trường phát triển?

Theo góc nhìn của TS. Nguyễn Đình Uyên, trong giai đoạn đầu sự nghiệp, sinh viên nên ưu tiên môi trường giúp mình học hỏi, tham gia các dự án thực tế và phát triển năng lực. Khi giá trị chuyên môn được nâng cao, cơ hội nghề nghiệp và thu nhập sẽ đến một cách bền vững.

AI có thay thế nghề kỹ sư công nghệ trong tương lai không?

AI sẽ thay đổi cách kỹ sư làm việc nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn nghề kỹ sư công nghệ. Những kỹ sư biết ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc, đồng thời sở hữu tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề sẽ tiếp tục có nhiều cơ hội phát triển.

Kết luận

Trong một thế giới mà công nghệ liên tục thay đổi, nghề kỹ sư công nghệ không còn là cuộc đua xem ai biết nhiều ngôn ngữ lập trình hơn hay ai tìm được công việc có mức lương cao hơn. Giá trị của một kỹ sư nằm ở khả năng học hỏi, thích nghi và tạo ra giải pháp cho những vấn đề thực tế.

Những chia sẻ của TS. Nguyễn Đình Uyên trong podcast Đơn giản hoá chuyện ngành đã mở ra những định hướng để người có có mong muốn theo đuổi nghề này được dẫn dắt bởi năng lực và định hướng đúng đắn thay vì những lợi ích ngắn hạn. Biết thị trường cần gì để không ngừng hoàn thiện bản thân, lựa chọn môi trường giúp mình trưởng thành và tập trung xây dựng chuyên môn chính là nền tảng để mỗi kỹ sư phát triển bền vững trong thời đại AI.

Đối với học sinh, sinh viên đang cân nhắc lựa chọn ngành học, đây cũng là những gợi ý đáng suy ngẫm. Chọn đúng nghề không chỉ là chọn một công việc để bắt đầu sau khi tốt nghiệp, mà là chọn một con đường đủ dài để bạn không ngừng học hỏi, tạo ra giá trị và phát triển trong suốt sự nghiệp.

Viết Chung

Ảnh: Đơn giản hoá chuyện ngành