Việc chọn nguyện vọng đại học, chọn trường, định hướng ngành nghề phù hợp là một quyết định quan trọng mang tính lâu dài, ảnh hưởng đến con đường học tập, công việc và phát triển cá nhân trong nhiều năm về sau.
Đối với học sinh cuối cấp, đặc biệt sau khi có kết quả thi tốt nghiệp THPT, biết cách đặt và sắp xếp nguyện vọng một cách khôn ngoan không chỉ giúp tăng cơ hội trúng tuyển, mà còn giúp bạn tránh được tình trạng điểm cao mà vẫn trượt nguyện vọng mong muốn.
Bài viết này chia sẻ một số kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học từ việc hiểu bản thân, đánh giá cơ hội, phân tích dữ liệu thực tế đến lựa chọn chiến lược phù hợp với từng cá nhân.
Nguyện vọng đại học là gì?
Nguyện vọng đại học là thứ tự lựa chọn ngành và trường mà thí sinh mong muốn được theo học khi tham gia xét tuyển vào các cơ sở giáo dục đại học. Mỗi thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng, trong đó nguyện vọng 1 (NV1) là lựa chọn ưu tiên cao nhất, tiếp theo là các nguyện vọng 2, 3… theo mức độ mong muốn giảm dần.
Việc đăng ký nguyện vọng cho phép thí sinh thể hiện rõ ngành học mình yêu thích, phù hợp năng lực và tránh những sai lầm thường gặp trong định hướng nghề tương lai, đồng thời giúp hệ thống xét tuyển quốc gia ghi nhận và xử lý thông tin một cách đồng nhất. Nguyện vọng không chỉ là “điểm đến” mà thí sinh mong muốn, mà còn là một phần quan trọng trong hồ sơ xét tuyển của từng bạn.
>>> Xem thêm: Định hướng nghề nghiệp cho sinh viên: Giải pháp chọn đúng ngành, đúng việc
Vì sao nguyện vọng đại học được sử dụng?
Sở dĩ nguyện vọng đại học được sử dụng trong tuyển sinh là vì cơ chế này giúp bảo đảm tính minh bạch, công bằng và tối ưu hiệu quả phân bổ chỉ tiêu cho các trường đại học.
Khi thí sinh sắp xếp nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên, hệ thống xét tuyển sẽ tự động xét từ nguyện vọng cao nhất xuống thấp hơn dựa trên điểm thi, phương thức xét tuyển và chỉ tiêu của từng trường. Điều này giúp hạn chế tối đa tình trạng thí sinh “đỗ mà không vào học”, giảm thiểu rủi ro mất chỗ của thí sinh có điểm cao hơn, đồng thời giúp các trường tuyển được đúng nhóm thí sinh phù hợp.
Cơ chế nguyện vọng vì vậy trở thành nền tảng vận hành chính trong tuyển sinh đại học tại Việt Nam hiện nay.
Vì sao chọn nguyện vọng đại học một cách có chiến lược quan trọng?
Nguyện vọng đại học có vai trò quan trọng trong tuyển sinh đại học. Do đó, để trúng tuyển vào đại học theo đúng định hướng nghề, nguyện vọng của bản thân, học sinh cũng cần có kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học phù hợp.
Nguyện vọng đại học – cửa ngõ bước vào tương lai học thuật và nghề nghiệp
Nhiều bạn nhìn nguyện vọng đơn giản như một thủ tục: điểm thi xong, nộp form, ngồi chờ. Nhưng thực tế, nguyện vọng là biểu hiện đầu tiên của định hướng tương lai: ngành học bạn chọn, môi trường đại học bạn theo… có thể ảnh hưởng tới 4–5 năm đại học, đến kiến thức bạn học, cơ hội thực tập, môi trường phát triển, và từ đó ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp sau này.
Nếu đặt nguyện vọng vội vàng, theo số đông hoặc theo “trend” mà không cân nhắc khả năng, bạn dễ rơi vào cảnh học chán, không phù hợp, hoặc phải thay đổi ngành gây lãng phí cả thời gian lẫn công sức.
Tránh rủi ro khi xét tuyển có biến động
Nhiều năm gần đây, tỉ lệ thí sinh đăng ký xét tuyển đại học bình quân ở Việt Nam không thấp. Chẳng hạn, năm 2024 có hơn 733.000 thí sinh nhập nguyện vọng đăng ký xét tuyển, chiếm khoảng 68,5% tổng số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT. Số lượng này đánh dấu mức cao so với nhiều năm trước.
Khi lượng thí sinh đông, ngành hấp dẫn, điểm chuẩn, sức cạnh tranh dễ tăng. Nếu bạn không chọn nguyện vọng một cách thận trọng đảm bảo có lựa chọn “dự phòng” dễ rơi vào tình trạng “trượt toàn bộ” khi điểm thi không như mong muốn hoặc ngành quá nhiều thí sinh đăng ký.
Do đó, kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học là cần chọn theo một chiến lược hợp lý không chỉ theo cảm hứng hay theo số đông. Đây là bước quan trọng để bảo vệ quyền lợi và tương lai học tập của bạn.
>>> Xem thêm: Top 10 ngành nghề triển vọng cho GenZ giai đoạn 2025 – 2035
Các bước chuẩn bị trước khi đặt nguyện vọng
Để có quyết định lựa chọn nguyện vọng đúng đắn, học sinh cần tìm hiểu thông tin kỹ lưỡng và có những phương án, kế hoạch phù hợp.
Tự đánh giá: năng lực, sở thích, nhu cầu thực tế
Trước tiên, học sinh nên dành thời gian tự đặt câu hỏi: mình mạnh ở môn nào? mình thích môn, lĩnh vực gì? sau này muốn làm gì? Đây là kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học khá quan trọng.
Ví dụ học sinh muốn học ngành thiên về khoa học, phân tích, tư duy hay ngành thiên về sáng tạo, giao tiếp? Bạn có thể tự tìm hiểu về năng lực, sở thích bản thân thông qua các bài test tính cách định hướng nghề, tham vấn từ chuyên gia định hướng hoặc tham khảo ý kiến kinh nghiệm của các thầy cô, anh chị sinh viên, phụ huynh…
Việc tìm hiểu bản thân kỹ càng còn giúp học sinh tránh tình trạng đỗ nguyện vọng đại học mới phát hiện ra là không phù hợp, đang học phải chuyển ngành hoặc học xong không tìm được công việc phù hợp.
Việc lựa chọn đúng ngành phù hợp khả năng & sở thích chính là một trong những kinh nghiệm mà nhiều học sinh lớp 12, sinh viên đại học chia sẻ là bền vững. Bởi học 4–5 năm đại học không chỉ là học kiến thức mà còn là chặng đầu của sự nghiệp và định hình bản thân.
Tìm hiểu kỹ chương trình, mô hình học và cơ hội ngành
Không phải trường A và trường B có cùng tên ngành thì đều giống nhau. Với mỗi ngành, học sinh nên xem kỹ nội dung học, học phần chuyên ngành, điều kiện thực tập, mô hình giảng dạy, cơ hội việc làm sau ra trường.
Có nhiều ngành tại trường công lập khác nhau hoặc trường tự chủ, tư thục nội dung đào tạo, chất lượng có thể rất khác nhau. Nhiều học sinh có kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học là tìm hiểu các trường đại học thông qua review chân thực từ các cựu sinh viên, ví dụ Review học Đại học Bách Khoa có tốt không? Review học Trường ĐH Ngoại thương như thế nào?…
Một ngành có cơ hội thực tập quốc tế, liên kết doanh nghiệp, hay chương trình song ngữ sẽ phù hợp hơn nếu bạn có ý định đi làm sớm hoặc làm việc trong môi trường đa quốc gia. Điều này nên được cân nhắc kỹ khi đặt nguyện vọng đầu tiên và nhóm nguyện vọng phía sau.
Tham khảo dữ liệu tuyển sinh, điểm chuẩn, tỉ lệ nhập học
Một phần trong kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học là nên tham khảo dữ liệu thực tế: số lượng thí sinh xét tuyển, điểm chuẩn các năm, tỉ lệ nhập học sau trúng tuyển.
Chẳng hạn, theo báo cáo năm 2024, dù có hơn 733.000 thí sinh đăng ký xét tuyển, chỉ khoảng 551.479 thí sinh đã xác nhận nhập học đợt 1 nghĩa là có khoảng 122.107 thí sinh trúng tuyển nhưng từ chối nhập học.
Điều đó cho thấy: nhập nguyện vọng và trúng tuyển không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với vào học bạn cần chọn trường, ngành phù hợp và nên có phương án dự phòng.
>>> Xem thêm: Định hướng nghề từ sớm: 4 yếu tố then chốt quyết định tương lai
Những nguyên tắc chọn nguyện vọng đại học bạn nên biết
Chọn nguyện vọng đại học không phải là lựa chọn một cách mơ hồ mà có những nguyên tắc riêng. Một số nguyên tắc mà học sinh lớp 12 có thể tham khảo để thực hiện:
Đặt kết hợp giữa ưu tiên và an toàn
Một trong những kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học là chia nhóm nguyện vọng theo ba cấp độ:
- Nhóm ưu tiên số 1: ngành – trường bạn yêu thích nhất, sẵn sàng chấp nhận rủi ro nếu điểm thấp hoặc cạnh tranh cao.
- Nhóm ưu tiên số 2: ngành – trường bạn cảm thấy phù hợp nhất với năng lực và khả năng trúng tuyển cao hơn.
- Nhóm “an toàn”: ngành/trường có điểm chuẩn thấp hơn, dễ đỗ hơn, đảm bảo có lựa chọn dự phòng nếu hai nhóm ở trên không đỗ.
Cách sắp xếp này giúp bạn có nhiều cơ hội trúng tuyển mà không đặt tất cả vào một lựa chọn duy nhất, tránh rủi ro trượt đại học hoặc phải học trái ngành theo đam mê ban đầu.
Tính đến phương thức xét tuyển và sở thích học tập
Nhiều trường hiện nay sử dụng kết hợp các phương thức xét tuyển: điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, xét học bạ kết hợp năng lực, xét kết quả đánh giá năng lực hoặc xét hồ sơ.
Vì vậy, khi đặt nguyện vọng, bạn nên cân nhắc: học bạ của bạn có tốt không, điểm thi có ổn định không, bạn có chứng chỉ tiếng Anh hay ngoại khóa nào hỗ trợ không, từ đó chọn trường phù hợp với từng phương thức.
Đây là một trong các kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học mà thí sinh cần lưu ý trong bối cảnh tuyển sinh hiện đại.
Ưu tiên ngành phù hợp với xu hướng phát triển & nhu cầu thực tế
Không nên chỉ nhìn vào độ “hot” của ngành trong năm đó để chọn nguyện vọng theo ngành “hot”. Một ngành “hot” hôm nay chưa chắc giữ được độ hot vài năm tới còn ngành có nhu cầu ổn định, nhân lực thiếu lại có thể mang lại cơ hội nghề nghiệp bền vững.
Do đó, học sinh hãy tìm hiểu xu hướng thị trường lao động, nhu cầu nhân lực trong ngành, khả năng phát triển dài hạn của nghề nghiệp trong lĩnh vực mà mình định theo đuổi. Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo ý kiến của thầy cô, phụ huynh, các anh chị sinh viên đã trải qua để có thểm thông tin khi chọn ngành, chọn nghề.
Việc lựa chọn ngành theo nhu cầu xã hội và khả năng bản thân giúp bạn tránh tình trạng “vỡ mộng” về ngành nghề đã chọn. Nó cũng là nền tảng để các bạn học sinh có thể theo đuổi việc học đại học và làm nghề bền vững.
>>> Xem thêm: Tư vấn chuyển ngành trong khi đang học
Những sai lầm thường gặp khi chọn nguyện vọng đại học và cách tránh
Chọn nguyện vọng theo trend không cân nhắc sự phù hợp
Một sai lầm phổ biến là chọn nguyện vọng theo sở thích cá nhân, theo bạn bè hoặc theo “trend” trên mạng. Nhiều học sinh cảm thấy an toàn khi đi theo số đông: bạn bè chọn ngành A, ngành A “hot”, nên mình cũng đăng theo. Vấn đề là quyết định này dễ khiến bạn rơi vào môi trường học không phù hợp với năng lực và sở thích thực sự.
Để tránh sai lầm này, bạn hãy đặt câu hỏi thực tế: Tôi thích làm việc gì mỗi ngày? Tôi có đủ tố chất cho ngành đó không? Thay vì chọn theo đám đông, hãy sử dụng bài kiểm tra sở thích nghề nghiệp hoặc tham vấn chuyên gia hướng nghiệp để có cơ sở lựa chọn khoa học. Đây là một trong những kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học hữu ích nhất.
Chọn nguyện vọng mà không cân nhắc chất lượng đào tạo
Nhiều thí sinh mắc lỗi chọn ngành chỉ vì “điểm chuẩn thấp” mà không xem xét nội dung đào tạo. Chọn trường/ngành vì điểm chuẩn dễ là một giải pháp tức thời nhưng có thể kéo theo hậu quả dài hạn nếu chương trình không phù hợp hoặc chất lượng đào tạo kém. Đây là kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học quan trọng học sinh cần cân nhắc.
Cách khắc phục là trước khi đặt nguyện vọng, bạn hãy nghiên cứu chương trình đào tạo, đọc mô tả học phần, tìm hiểu tỷ lệ việc làm của sinh viên tốt nghiệp và phản hồi từ cựu sinh viên. Một ngành có điểm chuẩn thấp nhưng có mạng lưới doanh nghiệp tốt, cơ hội thực tập rõ ràng, vẫn có thể là lựa chọn hợp lý nhưng quyết định ấy phải đến sau khi bạn đã phân tích kỹ.
Đặt toàn bộ nguyện vọng vào những trường khó
Đặt toàn bộ nguyện vọng vào những lựa chọn “khó” tức chỉ ghi ngành trường top, là sai lầm tiếp theo khiến nhiều thí sinh hụt hơi. Chiến lược này dễ dẫn đến kết quả “trúng ít, trượt nhiều”, đặc biệt trong bối cảnh điểm chuẩn có thể biến động. Kinh nghiệm thực tế là phân chia nguyện vọng thành ba nhóm: nguyện vọng mơ ước, nguyện vọng phù hợp và nguyện vọng an toàn.
Nguyện vọng an toàn không có nghĩa là “hạ tiêu chuẩn” mà là đảm bảo bạn có lựa chọn thực tế nếu kết quả không như mong đợi. Đây là một lưu ý quan trọng được nhiều học sinh chia sẻ là kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học phù hợp.
>>> Xem thêm: Kinh nghiệm chọn trường đại học TOP hữu ích
Không tìm hiểu kỹ phương thức tuyển sinh
Một lỗi khác ít được chú ý nhưng rất quan trọng là không tìm hiểu kỹ chính sách và phương thức xét tuyển từng trường. Nhiều trường hiện kết hợp nhiều phương thức (thi tốt nghiệp, học bạ, đánh giá năng lực, xét hồ sơ), và mỗi phương thức có tiêu chí khác nhau. Việc bỏ qua điều này có thể khiến bạn bị loại ngay cả khi điểm thi đủ.
Trước khi gửi nguyện vọng, bạn hãy đọc kỹ thông báo tuyển sinh của trường, kiểm tra điều kiện phụ, thời hạn và thủ tục xác nhận nhập học. Đây là bước thiết yếu trong kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học mà nhiều người hay bỏ qua.
Bỏ qua vấn đề tài chính, điều kiện cá nhân
Vấn đề tài chính cũng là một yếu tố thường bị xem nhẹ. Chọn trường ở thành phố lớn, chương trình quốc tế hay chương trình chất lượng cao đồng nghĩa với chi phí học tập và sinh hoạt cao hơn.
Nếu không tính toán trước, gia đình có thể rơi vào áp lực tài chính, ảnh hưởng đến quá trình học. Để tránh, hãy cân đối ngân sách, tìm hiểu học phí, học bổng, cơ hội làm thêm, và nếu cần, bạn có thể chọn nguyện vọng có phương án hỗ trợ tài chính hoặc chương trình ít tốn kém hơn.
Thiếu phương án dự phòng
Cuối cùng, một sai lầm mang tính chiến lược là không chuẩn bị nguyện vọng dự phòng nếu điểm cao hơn kỳ vọng khiến bạn bị “chốt” vào một lựa chọn mà bạn không thật sự thích.
Học sinh hãy dùng kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học để lập kịch bản: nếu đạt điểm X thì tôi sẽ nhập học ở đâu, nếu không đạt thì sẽ làm gì (xét học bạ, gap year, học nghề, v.v.). Việc có phương án B giúp bạn bình tĩnh hơn khi kết quả thi được công bố và giảm áp lực ra quyết định gấp.
Kết luận
Chọn nguyện vọng đại học không đơn giản là chọn một trường, một ngành theo cảm hứng. Đây là bước đầu tiên quan trọng trong hành trình học tập và sự nghiệp sau này. Khi áp dụng đúng những kinh nghiệm khi chọn nguyện vọng đại học, hiểu rõ bản thân, phân tích cơ hội thực tế, cân đối giữa ước mơ và thực lực, đặt nguyện vọng thông minh có phương án dự phòng. Như vậy, bạn sẽ tự tin hơn, hạn chế rủi ro và mở rộng cơ hội vào ngành học đúng đam mê.
Định hướng nghề từ sớm: 4 yếu tố then chốt quyết định tương lai
Viết Chung
Ảnh: Internet
196 lượt xem
29-09-2026
